6.4 C
Aghjabadi

Novruz nəğmələri və inancları

Ən qədim dövrlərdə təbiətin oyanmasına xoşbəxtlik və səadət kimi baxan
insanlar yazın gəlişini, havaların istiləşməsini, təbiətin yenidən canlanmasını
nəğmələr vasitəsilə ifadə etməyə çalışmışlar.
Qədim insanların mövsümlərlə bağlı yaratdığı nəğmələr sonralar Novruz
mərasimi adı altında cəmlənmişdir. Novruz mərasimi və onun tarixi haqqında yazıçı
tədqiqatçıların bəziləri onu zərdüştliklə, digərləri isə islam dini ilə bağlamışlar.
Sonralar Novruz adlandırılmış bu mərasim hələ zərdüştlikdən əvvəl mövcud
olmuşdur. Novruz mərasiminin ayrı-ayrı ayinlərində zərdüştlikdən əvvəlki təsəvvürlər
qorunub saxlanmış və onların bir qismi bizə gəlib çatmışdır. Məsələn, su üstündən
tullanmaq, üzərlik yandırmaq, qırx açardan su tökmək və s. kimi adətlər bu
qəbildəndir.
Novruz ərəfəsində səməni göyərtmək ənənəsi zərdüştlikdən daha əvvəl xalqın
çörəyə olan ehtiramını, bolluq, səadət arzusunu ifadə etmişdir. Bu etiqad Zərdüşt
tərəfindən də qəbul edilmişdir.

Yeni yazıya alınmış “Həccələr, hüccələr” nəğməsində Novruzun bəzi

xüsusiyyətləri mühafizə edilmişdir:
Həccələr, hüccələr,
Uzanar gündüzlər,
Qısalar gecələr.
Sallanar torbalar
Bacadan,
Uşaqlar pay istər
Ucadan…
“Gün çıx, gün çıx”, “Gəldi yaz”, “Səməni saxla məni, ildə göyərdərəm səni”,
“Səməni”, “ Kosa-kosa”, “Qarı ilə martın deyişməsi” və s. Novruz nəğmələrində də
insanların inanc və arzuları öz əksini tapmışdır.
Odla bağlı inanclarda odun müqəddəsliyi rəmzləşdirilir. Bu inancların böyük
əksəriyyəti, oda sitayişlə bağlıdır. İnsanlar çərşənbələrdə tonqal yandırırlar,
“Ağırlığım,ağrım-acım odda yansın” deyərək, tonqalın üzərindən atlanaraq öz
inamlarını bildirirlər.
And içən zaman, “Od haqqı”, “Ocaq haqqı”, “İsti zindan haqqı” və s. kimi
inanclar insanların odu, atəşi, müqəddəs sanması və ona sitayiş etməsi ilə bağlı
olmuşdur.
Novruz mərasimi ilə bağlı axırıncı çərşənbə axşamı bir çox ayinlər icra edilir
ki, bu da insanların inam və etiqadları ilə bağlıdır.

İlin axır çərşənbəsi “Qapıpusma” və yaxud “Qulaq falı” deyilən ayində,
insanlar qulaq falına çıxar, yaxşı söz eşidilərsə uğur, pis söz eşidilərsə uğursuzluq
əlaməti kimi qəbul edirmişlər.

Novruz inancları

  1. Axır çərşənbə axşamı səhərə qədər yatmayıb, nə dilək diləsən, hasil olar. Sonra
    səhər tezdən su üstünə gedirsən, əl-üzünü yuyursan, bir qabda evdəkilərə gətirirsən.
    Həmin su pak su adlanır.
  2. İlin axır çərşənbə günü niyyət tutub, bağdan bir çəngə ot qırırsan. Niyyətin
    düzdürsə, səhərisi gəlib görürsən ki, qırdığın otlar uzanıb əvvəlki kimi olub.
  3. Bayram günü ürəyində bir arzu tutub bütün gecəni yatmırsan. Bir ildən sonra
    həmin gecə tutduğun arzuya çatırsan.
  4. Axır çərşənbə günü alma yeyirlər, cejəkdə olan toxumları sayırsan, on dənəsini
    yastığın altına qoyursan və yatırsan, yuxuda qismətini görürsən.
  5. İlaxır çərşənbə gecəsi cavan qızlar bir qaba su tökürlər. Üzükləri çıxarıb, saçlarına
    sürtürlər. Niyyət tutub, üzüyü suyun üstündən keçirirlər. Üzük fırlanmağa başlayır və
    qabın divarlarına dəyir. Üzük neçə dəfə dəyirsə, sayırsan. Demək o yaşda da gəlin
    köçəcəksən.
  6. Sacın üzərinə hərə öz adına bir buğda atır və hərə ürəyində bir arzu tutur. Kimin
    buğdası tez çırtlasa, onun arzusu baş tutar.
  7. Axır çərşənbə gecəsi ürəyində niyyət tutub yat. Gecə yarısı yuxudan durub şam
    yandır. Şamı götürüb güzgüyə yaxınlaş. Güzgüdə gələcək nişanlını görəcəksən.
    Güzgüyə yaxınlaşanda qorxsan, niyyətin baş tutmaz.
  8. Axır çərşənbə axşamı qızlar bəxtini sınamaq üçün tası su ilə doldurub, içinə üzük
    salırlar. Bir nəfər əlini suya salır və deyir:

Çalan bir çay içində,
Ox oynar ay içində.
Allah muradın versin,
Bu gələn ay içində.

Vaqif ALLAHVERDİYEV,
ADPU-nun Ağcabədi filialının dosenti,
Bənövşə ƏZİZOVA,
ADPU Ağcabədi filialının filologiya fakültəsinin II kurs tələbəsi.

Xəbər lenti

Köyük kəndində səyyar qəbul keçirilib

Ağcabədi Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rafil Hüseynovun dekabr ayı üzrə ilk, 2022-ci il üçün isə növbəti səyyar qəbulu Köyük kəndində keçirilib. Qəbulda rayonun hüquq-mühafizə orqanlarının, idarə, müəssisə və təşkilatların rəhbərləri, kənd sakinləri...

Əhməd Cavadın 130 illik yubileyi qeyd olunub

Noyabrın 24-də ADPU-nun Ağcabədi filialında görkəmli Azərbaycan şairi və ictimai xadimi Əhməd Cavadın anadan olmasının 130 illik yubiley tədbiri keçirildi.

Müasir poeziyamızda Qarabağ hadisələrinin və qələbəmizin bədii əksi

      Bütövlüyün, vəhdətin izini, bəlkə də, sərhədlərdən silmək olar, amma yadlaşlardan, qandan yox. Odur ki, bu xalqın yaddaşından silinməyən, “böyük bir həsrət...

Ağcabədidə sürətli şahmat üzrə rayon turniri keçirilmişdir

    30 noyabr 2022-ci il tarixdə Ağcabədi Rayon Gənclər və İdman İdarəsinin və Uşaq Gənclər İdman Şahmat Məktəbinin birgə təşkilatçılığı ilə uşaq...

Azərbaycanın uğurlu inkişafının memarı Ulu Öndər Heydər Əliyev olmuşdur

    Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Azərbaycan tarixində rolu, həlledici olmaqla bərabər, çoxcəhətli və çoxşaxəli xarakteri ilə xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Ölkəyə rəhbərlik etdiyi...

295 min ton təhvil verilib

Bugünədək fermerlər tərəfindən kondisiya çəkidə 295645 ton pambıq yığılaraq tədarük məntəqələrinə təhvil verilib. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin yaydığı məlumata görə,...

Bakıda “Gender bərabərliyi və idarəetmə” mövzusunda təlimlərə start verilib

Noyabrın 28-də Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin (AQUPDK) təşkilatçılığı və Avropa İttifaqının dəstəyi ilə "Gender bərabərliyi və idarəetmə” mövzusunda...

Regional sabitlik və potensial əməkdaşlıq təmin olunacaq

Noyabrın 25-də Bakıda, ADA Universitetində “Orta Dəhliz boyunca: geosiyasət, təhlükəsizlik və iqtisadiyyat” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilib. Prezident İlham Əliyev konfransda iştirak edib.

“Baş məşqçinin məni niyə əvəzedici heyətə göndərdiyini bilmədim” – MÜSAHİBƏ

"Aranqezet.az" saytı vaxtilə Bakının "Neftçi" klubunda top qovan və Azərbaycan futbol tarixinə yeganə avstraliyalı futbolçu kimi düşən Con Tamburasın müsahibəsini təqdim edir.

Pambıq yığımı davam edir

     Rayonumuzda ənənəvi təsərrüfat sahəsi olan pambıqçılıq ölkə rəhbərinin diqqət və qayğısı sayəsində öz əvvəlki şöhrətinə qayıdır.Bu isə təsərrüfat rəhbərlərində böyük ruh...

Şərhlər