14.4 C
Aghjabadi
Cümə axşamı, Oktyabr 28, 2021

Bütün zamanların şairi

            Böyük Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri, dünya ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi Nizami Gəncəvi bəşəriyyətin bədii fikir xəzinəsini parlaq söz inciləri ilə zənginləşdirmiş nadir şəxsiyyətlərdəndir. Hər bir zamanın şairi olan dahi sənətkarın ölməz irsi əsrlərdən bəri xalqımızın mənəviyyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib, Şərqin misilsiz mədəniyyət salnaməsində bu gün də öz yerini qoruyub, saxlamaqdadır. Təsadüfi deyildir ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev öz tarixi Sərəncamı ilə 20-ci yüzilliyin 21-ci ilini Azərbaycanda “Nizami Gəncəvi ili” elan edib. Bu Sərəncam qüdrətli söz ustasının yaradıcılığının daha geniş tədqiq edilməsində, təbiliğində xüsusi önəm daşıyır.

            Azərbaycanın qədim Gəncə şəhərində bütün ömrü boyu yazıb-yaratmış Nizami Yaxın və Orta Şərq fəlsəfi-ictimai və bədii-estetik düşüncə tarixinin səhifələrini ecazkar söz sənəti nümunələri ilə bəzəmişdir. Onun geniş şöhrət tapmış “Xəmsə”si dünya-poetik fəlsəfi fikrinin zirvəsində dayanır. Böyük sənətkar çoxsaylı davamçıları olan zəngin bir ədəbi məktəbin əsasını qoyub. Şifahi xalq ədəbiyyatı və yazılı tarixi mənbələrin ənənəvi mövzularından bəhrələnən şair öz nəhəng yaradıcılığı ilə özündən sonrakı ədəbi nəsillərin, o cümlədən Azərbaycan, İran, Əfqanıstan, Hindistan, Pakistan, Türkiyə, Özbəkistan, Tacikistan, eləcə də Gürcüstan söz sənəti ustalarının yaradıcılığına ciddi təsir göstərib.

            Təbii ki, görkəmli Şərq sənətkarları əsrlərlə Nizaminin əsərlərindən ilham almış, öyrənmiş, irəli sürdüyü mütərəqqi fikirləri tərənnüm edərək, onu böyük ustad kimi qəbul etmişlər. Təxminən, yüzdən çox şair xəmsə yaratmağa çalışıb, lakin Nizamiyə çata bilməyib. Şərqdə irili-xırdalı yüzlərlə “Leyli və Məcnun” adlı dastan, hekayə və digər janrda olan əsərlər qələmə alınıb. 40-dan çox şair “Leyli və Məcnun” poeması yazıb. Əlbəttə, bu əsərlərdə Nizaminin təsiri açıq şəkildə özünü göstərir. İzzəddin Həsənoğlu, Əhvədi, Əssar Təbrizi, Nəsimi, Məhəmməd Füzuli kimi məşhur şairlər Nizami ədəbi məktəbinin humanizm, dostluq, məhəbbət ideyalarını yeni şəkildə davam və inkişaf etdiriblər. Hətta Sədi və Hafiz Şirazi kimi görkəmli söz ustalarının yaradıcılığına da Nizaminin güclü təsiri olmuşdur. Maraqlıdır ki, Nizami dövründə, həmçinin ondan da əvvəlki dövrlərdə yaşamış Əbülüla Gəncəvi, Məhsəti Gəncəvi, Qivami Gəncəvi və Əfzələddin Xaqani kimi böyük sənətkarlar onun səviyyəsinə çatmayıblar. Bəlkə də, onlar Nizami Gəncəvi istedadı qarşısında yüksələ bilməmişlər.

            Nizami Gəncəvi yalnız şair sayılmayıb. O, dövünün bütün elmlərini şeirə gətirib, ədalət, azadlıq, xüsusilə qadın azadlığı, insana hörmət kimi bəşəri ideyaları tərənnüm edib, ölməz “Xəmsə” poemalarında öz parlaq fikirlərini, arzularını çatdırıb. Elə bir elm sahəsi, elə bir həyat səhifəsi, mövzu yoxdur ki, onun “Sirlər xəzinəsi”, “Leyli və Məcnun”, “Xosrov və Şirin”, “Yeddi gözəl” və “İsgəndənamə” kimi nəhəng əsərlərində toxunulmasın. Bu da Nizaminin hərtərəfli biliyə malik dövrünün bütün elmlərinə yaxından bələd olan bir insan olduğunu sübut edir. Elə bu səbəbdən də məşhur Nizamişünas alim, akademik Bertels şairin hamıdan əvvəl bəşəriyyətin min illərlə düşünüb, arzuladığı azadlıq, bərabərlik, sülh, demokratiya, humanizm, qadın azadlığı, əmək vasitəsi ilə yüksəliş və doğru-düzgünlük haqqında müfəssəl məlumat verdiyini qeyd edib.

            Yeri gəlmişkən, qeyd edək ki, Nizami Gəncəvinin dünyanın məşhur kitabxana və muzeylərini bəzəyən əsərləri Şərq miniatür sənətinin inkişafına da geniş imkanlar yaradıb.

            Mütəfəkkir şairin yaradıcılığı həmişə dünya şərqşünaslarının diqqət mərkəzində olub. Onun əsərləri Avropa və Şərq xalqlarının dillərinə çevrilərək, nəşr edilib, haqqında geniş tədqiqatlar, araşdırmalar aparılıb. Respublikamızda da Nizami irsinin öyrənilməsi, tanıdılması istiqamətində mühüm addımlar atılıb. Sənətkarın əsərlərini yüksək dəyərləndirən elmi mətnlər hazırlanıb, kütləvi tirajla nəfis şəkildə kitabları çap olunub.

            XX əsrin yarısından etibarən, Nizami yaradıcılığının tədqiqi daha da geniş vüsət alıb. Bu sahədə dahi şairin ölkəmizdə qeyd olunan 800 və 850 illik yubileyləri mühüm önəm kəsb edib. Azərbaycanın klassik ədəbi-mədəni irsinə həmişə milli təəssüfkeşlik və vətənpərvərlik qayğısı ilə yanaşan ümummilli lider Heydər Əliyev Nizami yaradıcılığına da yüksək dəyər verib. Onun təşəbbüsü ilə 1979-cu ildə qəbul edilmiş “Azərbaycanın böyük şairi Nizami Gəncəvi irsinin öyrənilməsini, nəşrini və təbliğini daha da yaxşılaşdırmaq tədbiri haqqında” qərar bu sahədə yeni perspektivlər yaradıb. Ulu öndərin təşəbbüsü ilə 1981-ci ildə keçirilən Nizami Gəncəvinin  840 illik yubileyi tədbirləri respublikamızın mədəni və ictimai həyatında əlamətdar hadisəyə çevrilib.

            Şairin 850 illik yubileyi şərəfinə UNESKO tərəfindən 1991-ci ilin “Nizami ili” elan olunması da önəmli hadisə hesab olunur.

            Dahi sənətkarın xatirəsi daim uca tutulur, hörmət və ehtiramla yad edilir. Ədəbiyyatda, incəsənətdə, musiqidə, filmlərdə yaradılmış möhtəşəm Nizami obrazları bu cəhətdən xüsusi rola malikdir. Şairin xatirəsinə doğma vətəni Gəncə şəhərində məqbərə, Bakı, Sankt-Peterburq və Roma şəhərlərində abidələri ucaldılıb. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Ədəbiyyat İnstitutu və Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi Nizami Gəncəvinin adını daşıyır. Böyük Britaniyanın Oksford Universitetində Nizami Gəncəvi Mərkəzi fəaliyyət göstərir.

            Nizami Gəncəvi Əbülqasim Firdovsidən sonra məsnəvi şeir formasında yazan ən böyük sənətkar sayılır. O, epik janra gətirdiyi lirik səciyyə ilə özünəməxsus yeni bir üslub yaradıb. Şairin həm də epik əsərlərinin dili sadəliyi, fəlsəfi biçimi, mükəmməlliyi ilə seçilib. Nizami epik əsərlərinə lirik ruh gətirən sənətkardır. Şirin əsərlərinin rəvan, aydın dili onların poetik siqlətinin artmasına rəvac verib. Dil rəvanlığı, obraz zənginliyi və yüksək ustalıq Nizami yaradıcılığının Azərbaycan ədəbiyyatının intibah zirvəsi olduğunu aydın nümayiş etdirir. Nizami dilinin gözəlliyini,ahəngdarlığını onun lirik əsərlərinin toplandığı divanından da aydın görmək olar. Mənbələrdə bu divanın 20 min beytə yaxın olduğu deyilsə də, onun çox az bir hissəsi dövrümüzə gəlib çatmışdır. Şair bütün yaradıcılığı boyu divanını xatırlatmış, şeirləri və qəzəlləri ilə fəxr etmişdir.

            Bunu da qeyd etmək yerinə düşər ki, Zəncan Universitetinin professoru əslən azərbaycanlı alim Hüseyn Türksoy Misirin Xədəviyyə kitabxanasında araşdırma apararkən Nizami Gəncəviyə aid ehtimal edilən türk dilində divan nüsxəsini tapıb. Azərbaycan alimi, professor Sənan İbrahimov həmin divana ön söz yazıb, onu latın qrafikinə çevirərək, nəşr etdirib.

Yəhya PAŞAZADƏ

Xəbər lenti

Aşıq Ələsgərin 200 illik yubileyi qeyd olundu

27 oktyabr 2021-ci il tarixdə  karantin qaydaları gözlənilməklə Ağcabədi rayon Heydər Əliyev Mərkəzində Aşıq Ələsgərin yubileyi ilə əlaqədar Ağcabədi gəncləri üçün inkişaf...

Şəhid ailəsi üçün ev tikilir

Zülfüqar Rəhim oğlu Mirzəyev 21 fevral 1967-ci ildə Füzuli rayonunun Əbürrəhmanlı kəndində anadan olub. 1985-1987-ci illərdə Moskvada ordu...

Şəhid ailəsi ziyarət olunmuşdur

YAP Ağcabədi rayon təşkilatı II Qarabağ müharibəsində şəhid ailələrinin və qazilərin ziyarətini davam etdirir.            ...

Görkəmli rəssam Bakıda Beynəlxalq konfransda iştirak edib

Elimizin,obamızın fədakar övladları respublikamızın hüdudlarından kənarda belə, öz istedadları, bacarıqları və səmərəli fəaliyyətləri ilə rayonumuzun adını daim uca tuturlar. Onlar yaşadıqları, çalışdıqları...

Vətənpərvər müəllim

27 sentyabr 2020-ci il ildə  Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Ermənistan silahlı qüvvələrinə qarşı cəbhəboyu ərazilərdə əks-hücum əməliyyatına başlayan rəşadətli...

Rəsm qalereyasının bu günü və sabahı

Rəsm qalereyası 2005-ci ildən etibarən Ağcabədi Regional Mədəniyyət İdarəsinin nəzdində fəaliyyət göstərir. Yarandığı gündən qalereyaya rəssam Əkbər İsayev rəhbərlik edir. Əkbər müəllimlə...

Başlıbel faciəsi Koreya mətbuatında işıqlandırılıb

Azərbaycan tarixinin qanlı səhifələrindən biri olan Başlıbel faciəsi haqqında məqalə Cənubi Koreyanın nüfuzlu "The Korea Post" qəzetində yayımlanıb. 525.az...

Dağılmış evlərin bərpasına 15 milyon manat xərclənəcək

Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin Ərazi Tikinti-Planlaşdırma Mərkəzi Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycan ərazisinə təcavüzü nəticəsində Tərtər rayonunda (1 və 2), Gəncə şəhərində,...

Ağcabədi rayonundakı evdən naqil oğurlamaqda şübhəli bilinən şəxslər yaxalanıblar

Ağcabədi rayonu ərazisindəki evlərin birindən naqil oğurlamaqda şübhəli bilinən şəxslər yaxalanıb. Daxili İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətindən bildiriblər ki, rayon ərazisindəki...

Şəhidlərin yas mərasimləri keçirilib

Bu günlərdə Vətən Müharibəsində şəhid olmuş Kəbirli kəndindən olan Təhmasib Qarayev, Hacıbədəlli kəndində Dəyanət Əliyev və Yuxarı Qıyamaddınlı kəndində Sahil Məmmədovun il...

Şərhlər