17.8 C
Aghjabadi
Bazar ertəsi, May 23, 2022

Niyə belə deyirik?

         Qədim türklər, o cümlədən Azərbaycan xalqı ilin fəsilləri, xüsusilə qış və baharla əlaqədar özünəməxsus mifik təsəvvürlərə, inanclara malik olublar. Ruhən baharla bağlı olan əcdadlarımız baharla qışı yeniliklə köhnəliyin, yaxşılıqla pisliyin, gözəlliklə xəbisliyin, isti ilə soyuğun mübarizə anı kimi xarakterizə ediblər. Təsadüfi deyildir ki, bütün bunlar qədim soydaşlarımızın Novruz inanclarında, ənənələrində geniş əksini tapıb. Əcdadlarımız tərəfindən soyuq qarlı qış “Kosa”, günəşli bahar isə bolluq, əminamanlıq rəmzi olan “Keçi” kimi təsəvvür edilib.

Əslində, təbiətin “kasıb vaxtı”, ərzaq, yanacaq, geyim, təsərrüfat problemləri ilə dolu olan qış fəsli xalqımız tərəfindən məmnunluq hissi ilə qarşılanmayıb, adamlarda narahatlıq, narazılıq doğurub. Açığı, “qarlı qış” onları həmişə darıxdırıb, hövsələsiz edib, səbirsizliklə yazın gəlişini gözləməyə, arzulamağa sövq edib:

Gün çıx, gün çıx,

Kəhər atı min çıx.

Keçəl qızı qoy evdə,

Saçlı qızı götür, gəl…

Bu səbəbdən də soydaşlarımız qış fəslinin 3 ayını hissələrə bölməklə öz arzularını gerçəkləşdirməyə can atıblar. Bu mənada, qış dövrü müxtəlif müddətləri əhatə edən Böyük Çilə, Kiçik Çilə və Boz Ay adları altında üç qismə ayrılıb.

Qeyd edək ki, Çilə (Cillə variantı da vardır) dilimizdə doğuşdan və ölümdən sonrakı 40 günün mənasını ifadə edir. Eyni zamanda qış fəslinin 2 ayını da bildirir. Bu söz həmçinin qışın başlanma nöqtəsini də əks etdirir.

Bunu da əlavə edək ki, Böyük Çilə, Kiçik Çilə və Boz Ay qış fəslinin başlandığı andan baharın gəlişinədək olan müddəti əhatə edir. Bu qədim ənənə xalq arasında bu gün də davam etdirilir. Maraqlı burasındadır ki, bu təqvim bölgüsü bilavasitə hicri-şəmsi tarixlə bağlıdır. 1920-ci ilə qədər Azərbaycanda bu tarixdən istifadə olunub. Həmin vaxtdan etibarən ölkəmizdə miladi tarix tətbiq olunmağa başlayıb. Həqiqətdə, 40 gündən ibarət Böyük Çilə, 20 gündən ibarət Kiçik Çilə və 1 aydan ibarət Boz Ay hicri-şəmsi tarixlə əlaqədardır. Boz Ay həmin tarixin cari ilinin sonuncu günündə başa çatır. Daha dəqiq desək, Boz Ay başa çatdıqdan sonra qarşıdan gələn ilin ilk günü qədəm qoyur. Hər il Novruz çərşənbələri adı ilə qeyd etdiyimiz günlər sözügedən təqvimin çərşənbə günlərinə təsadüf edir. Ona görə də ilin axır çərşənbəsi deyəndə, hicri-qəməri tarixin sonuncu ilinin sonuncu çərşənbəsini nəzərdə tutmalıyıq.

Odur ki, 40 günlük Böyük Çilə, 20 günlük Kiçik Çilə və 1 aylıq Boz Ay məhz həmin tarixə əsasən hesablanıb və dilimizdə eləcə də qalıb. İndiki dövrdə işlətdiyimiz bölgü üzrə Böyük Çilə müvafiq olaraq, miladi tarixin sonuncu ilinin dekabr ayının 20-dən yeni ilinin yanvar ayının 31-dək, Kiçik Çilə yanvar ayının 31-dən fevral ayının 20-dək, Boz Ay isə fevral ayının 20-dən mart ayının 20-dək olan dövrü əks etdirir. Həmin hesablamaya görə, 2022-ci ildə axırıncı çərşənbə (Yel çərşənbəsi) mart ayının 15-də, Novruz bayramı günü isə mart ayının 20-ə təsadüf edir.

Yeri gəlmişkən diqqətə çatdırmaq istərdik ki, bir vaxtlar qış mövsümünün yanacaq və digər problemindən irəli gələn, xalq arasında geniş istifadə olunan bir çox maraqlı deyimlər bu gün də işlənilməkdədir. Böyük Çilə Allahvermişdir, Kiçik Çilə özünü göstərir, Boz Ay qızaranda yazdandır, bozaranda qışdan, mart çıxdı, dərd çıxdı, martın hamısı, aprelin yarısı, bayramdan sonra 40 kötük yandırarlar və sair kimi misallar bu cəhətdən xüsusi önəm daşıyır.

Yəhya PAŞAZADƏ

Xəbər lenti

Bu gün onların peşə bayramıdır

Mayın 23-ü Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi işçilərinin peşə bayramıdır.  Bu münasibətlə 9 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin əməkdaşları ulu...

“Fədakarlar bir amalın uğrunda” kitabının təqdimatı keçirilib

Mayın 21-də Nizami Kino Mərkəzində Mədəniyyət Nazirliyi tabeliyində Mədəniyyət üzrə Elmi-Metodiki və İxtisasartırma Mərkəzinin sektor müdiri,  Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü Aydın Tağıyevin...

Azərbaycan sülhə, təhlükəsizliyə və sabitliyə sadiqdir

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevmayın 18-də Litva Prezidenti Gitanas Nausadının ölkəmizə səfəri ilə əlaqədar mətbat üçün bəyanat verib.  Ölkə Prezidenti bildirib...

“Çempionumuz” layihəsi çərçivəsində növbəti görüş

Azərbaycan Respublikasının Gənclər və İdman Nazirliyi, Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi və Azərbaycan İdman Könüllüləri İctimai Birliyi tərəfindən təsdiq edilmiş birgə əsasnaməyə müvafiq...

Deyimlərimiz, kəlamlarımız

         Bədii yaradıcılıq xalqımızın ruhunda, canındadır. Lap qədimdən bu günə qədər qaynayıb-daşan, axıb-coşan bu yaradıcılıq çeşməsi bitib-tükənmək bilmir. Zəngin məna çalarlarına malik...

Avşar elinin tarixi

         Fəzlullah Rəşidəddin (“Cəmiəttəvarix”), Yazıçıoğlu Əli (“Səlcuqnamə”) və Əbülqazi Bahadır Xan Xivəliyə (“Şəcəreitərakimə”) görə Avşar adının anlamı “işlərini cəld görən və ova...

Kümçülərə 877 qutu barama qurdu paylanılıb

         Respublikamızda barama istehsalına yüksək dövlət diqqət və qayğısından ruhlanan rayon kümçüləri 2022-ci təsərrüfat ilində  də bu mühüm kampaniyaya böyük həvəslə qoşulublar.

Şəhidlərin xatirəsi əbədiləşdirilib

         Rayonun İmamqulubəyli kəndində Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidləri Hidayət Kərimov, Cavanşir Zeynalov, Savalan Kərimov, Yadigar Bəşirov və Röyal Baxşəliyevin xatirələrini əbədiləşdirmək məqsədi...

ZƏFƏR QURULTAYI UĞURLU SİYASƏTİN NƏTİCƏSİDİR

https://www.youtube.com/watch?v=dqfE9owZVPk&t=71s

Kürdəmirdə baş verən avtoqəzada Ağcabədi sakinləri xəsarət alıb

Hadisə bu gün səhər Ağsu-Kürdəmir-İmişli avtomobil yolunun rayonun Atakişili kəndindən keçən hissəsində qeydə alınıb. Belə ki, “Mercedes” markalı minik avtomobilinin sürücüsü İmişli...

Şərhlər